Kinh tế tri thức là gì? Có vai trò gì đối với nền kinh tế

Hãy nhìn vào sự sụp đổ của hàng loạt đế chế bán lẻ truyền thống sở hữu hàng trăm cửa hàng vật lý và sự trỗi dậy mạnh mẽ của các nền tảng công nghệ không hề sở hữu một mét vuông kho bãi nào. Sự dịch chuyển quyền lực này là minh chứng rõ nét nhất cho một thời đại mới. Nếu doanh nghiệp của bạn vẫn đang đo lường giá trị công ty bằng số lượng máy móc, diện tích nhà xưởng hay hàng hóa tồn kho, bạn đang đứng trước nguy cơ bị đào thải rất lớn.

Đó chính là sức mạnh của kinh tế tri thức. Khái niệm này không còn là những báo cáo vĩ mô khô khan nằm trên bàn của các nhà hoạch định chính sách. Nó đã len lỏi vào từng ngóc ngách của thị trường, thay đổi hoàn toàn cách chúng ta tiếp cận khách hàng, xây dựng thương hiệu và triển khai chiến lược Digital Marketing.

Bài viết này sẽ đóng vai trò như một bản đồ chiến lược toàn diện. Nội dung sẽ giúp các chủ doanh nghiệp và đội ngũ Marketer thấu hiểu bản chất cốt lõi của nền kinh tế mới này, đồng thời cung cấp phương pháp thực chiến để chuyển hóa chất xám thành tài sản số sinh lời bền vững.

Kinh tế tri thức là gì?

Để xây dựng chiến lược kinh doanh chính xác, chúng ta cần đi thẳng vào bản chất của vấn đề. Không thể áp dụng tư duy quản trị của thập niên trước để giải quyết bài toán tăng trưởng của hiện tại.

Định nghĩa cốt lõi dưới góc nhìn doanh nghiệp

Kinh tế tri thức là một hệ thống kinh tế trong đó việc sản xuất, phân phối và sử dụng tri thức đóng vai trò quyết định nhất đối với sự tăng trưởng, tạo ra của cải và gia tăng năng lực cạnh tranh. Trong hệ thống này, thông tin, chất xám và kỹ năng chuyên môn thay thế các nguồn lực truyền thống như đất đai, lao động cơ bắp hay vốn tài chính để trở thành tư liệu sản xuất chính.

Đối với một doanh nghiệp, điều này có nghĩa là tài sản quý giá nhất không nằm trong két sắt hay nhà kho. Tài sản đó nằm trong dữ liệu khách hàng bạn thu thập được, quy trình tự động hóa bạn xây dựng và hệ thống nội dung chuyên sâu bạn phát hành trên website.

Sự đứt gãy giữa kinh tế truyền thống và kinh tế tri thức

Trong nền kinh tế công nghiệp truyền thống, quy luật lợi suất giảm dần chi phối mọi hoạt động. Bạn càng sản xuất nhiều sản phẩm vật lý, chi phí biên để khai thác thêm nguyên liệu càng tăng cao. Nguồn lực vật chất luôn có giới hạn.

Ngược lại, nền kinh tế tri thức vận hành theo quy luật lợi suất tăng dần. Một phần mềm, một bài viết chuẩn SEO chuyên sâu hay một thuật toán gợi ý sản phẩm chỉ cần chi phí tạo ra một lần. Sau đó, bạn có thể phân phối chúng cho hàng triệu người dùng trên internet với chi phí sao chép gần như bằng không. Càng nhiều người sử dụng và tương tác, hệ thống dữ liệu của bạn càng lớn, giúp thuật toán càng thông minh và gia tăng giá trị theo cấp số nhân.

Các Đặc Trưng Cơ Bản Của Kinh Tế Tri Thức

Để không bị lạc lối trong quá trình chuyển đổi số, chủ doanh nghiệp cần nắm vững những đặc trưng nền tảng định hình nên cấu trúc của thị trường hiện đại.

Sự lên ngôi tuyệt đối của tài sản vô hình

Bảng cân đối kế toán của các công ty dẫn đầu thị trường hiện nay chứa đựng một lượng khổng lồ tài sản vô hình. Chúng bao gồm sở hữu trí tuệ, bản quyền công nghệ, cơ sở dữ liệu Big Data và đặc biệt là giá trị thương hiệu. Khách hàng ngày nay mua giải pháp và niềm tin, không chỉ đơn thuần mua một vật phẩm vật lý.

Đổi mới sáng tạo là dưỡng khí sinh tồn

Vòng đời của một sản phẩm hay một chiến dịch Marketing ngày càng bị rút ngắn một cách tàn nhẫn. Những gì là xu hướng của tháng trước có thể trở nên lỗi thời vào tháng sau. Khả năng liên tục phân tích Customer Insights để tung ra các bản cập nhật sản phẩm, thông điệp truyền thông mới chính là lợi thế cạnh tranh duy nhất không thể bị sao chép.

Công nghệ số là hạ tầng huyết mạch

Internet, điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo đóng vai trò như hệ thống đường cao tốc chuyên chở tri thức. Không có hạ tầng công nghệ, tri thức chỉ là những ý tưởng nằm im trên giấy. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào mọi khâu từ vận hành, quản lý chuỗi cung ứng đến triển khai Inbound Marketing là điều kiện bắt buộc.

“Trong kỷ nguyên số, trọng tâm của tăng trưởng không nằm ở việc bạn cung cấp bao nhiêu sản phẩm ra thị trường, mà nằm ở lượng dữ liệu khách hàng bạn nắm giữ và khả năng bạn sử dụng chúng để tạo ra trải nghiệm cá nhân hóa đỉnh cao.”

— Dựa trên triết lý cốt lõi của HubSpot về phương pháp tiếp cận Inbound.

Vai trò của kinh tế tri thức 

Một ngành kinh tế trở thành ngành kinh tế tri thức khi giá trị do tri thức tạo ra chiếm 70% tổng giá trị sản xuất của ngành đó. Trên thế giới, nhiều nước đang phát triển và nước công nghiệp mới đang hướng mạnh vào kinh tế tri thức với các ngành nghề như: công nghệ phần mềm, thương mại điện tử, công nghệ thông tin…

Vậy kinh tế tri thức có vai trò như thế nào?

Tri thức là lực lượng sản xuất trực tiếp

Tri thức đóng vai trò quan trọng trong sản xuất. Theo đó, tri thức cần được áp dụng vào các hoạt động tạo ra của cải vật chất, đây là động lực chính để phát triển kinh tế. Vì thế lực lượng lao động phải có tay nghề, kỹ thuật, chất xám và được đào tạo bài bản.

Sản xuất công nghệ là hình thức quan trọng và tiêu biểu nhất

Đối với nền kinh tế công nghiệp, sức cạnh tranh chủ yếu đến từ việc tối ưu và hoàn thành các công nghệ hiện có. Điều này đòi hỏi nền kinh tế tri thức phải không ngừng sáng tạo, nghiên cứu và chế tạo ra công nghệ kỹ thuật mới.

Kinh tế tri thức khiến cơ cấu lao động chuyển dịch

Lao động trí tuệ trong thời gian ngắn sẽ tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị trong nền kinh tế tri thức. Dẫn tới cơ cấu lao động buộc phải chuyển dịch từ lao động trình độ thấp sang lao động trí tuệ.

Kinh tế tri thức coi trọng quyền sở hữu

Sở hữu trí tuệ chính là sự đảm bảo pháp lý cho tri thức, như vậy sự sáng tạo mới được chú trọng, duy trì và tiếp tục sáng tạo.

Trong nền kinh tế tri thức, nguồn lực trí tuệ và năng lực đổi mới được xem là yếu tố quyết định để nâng cao tiềm năng phát triển, tính cạnh tranh của một đất nước.

Kinh tế tri thức là nền kinh tế toàn cầu

Kinh tế tri thức chỉ thực sự phát triển khi lực lượng lao động có trình độ cao. Mọi hoạt động đều liên quan đến vấn đề toàn cầu, chịu sự tác động tiêu cự hoặc tích cực lẫn nhau tới nhiều mặt của đời sống xã hội.

Mỗi quốc gia luôn cố gắng tạo ra lao động toàn cầu, có thể làm việc ở bất cứ nước nào nếu cùng trình độ.

Làm sao để phát triển nền kinh tế tri thức ở Việt Nam?

Muốn phát triển kinh tế tri thức tại Việt Nam trong thời gian tới, chúng ta cần thực hiện 7 giải pháp sau:

1. Đổi mới chính sách, cơ chế và tạo lập một khuôn khổ pháp lý thích hợp với sự phát triển của kinh tế tri thức. Chính sách phải khuyến khích doanh nghiệp luôn không ngừng đổi mới tạo ra sản phẩm, công nghệ mới. Nhằm tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng.
2. Phát triển mạnh nguồn lao động trí tuệ, đào tạo nhân tài, nâng cao dân trí. Tập trung đầu tư phát triển và cải cách giáo dục. Đồng thời đẩy mạnh công tác đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, quản lý, doanh nhân…
3. Tăng cường năng lực công nghệ – khoa học quốc gia để có thể vận dụng sáng tạo các tri thức khoa học – công nghệ mới. Từng bước sáng tạo và xây dựng nên khoa học – công nghệ tiên tiến cho Việt Nam.
4. Đẩy mạnh phát triển công nghệ thông tin nhằm phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Muốn rút ngắn khoảng cách với các nước, cần tập trung khắc phục khoảng cách về công nghệ thông tin.
5. Đầu tư cho nghiên cứu khoa học – công nghệ để tạo nền tảng vững chắc phát triển đất nước. Bên cạnh đó, cần phải đẩy mạnh ứng dụng thành tự công nghệ – khoa học tiên tiến vào các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.
6. Xây dựng và phát triển tài nguyên trí lực. Đây không chỉ là kết cấu bao hàm nhiều năng lực như suy nghĩ, sức quan sát, óc tưởng tượng, sức sáng tạo và kỹ năng thực hành của con người. Nó còn là sự kết hợp của một cấu trúc tạo nên các giá trị tài nguyên trí lực, trong đó tri thức là yếu tố quan trọng nhất.
7. Luôn chủ động hội nhập quốc tế nhằm thu hút nguồn ngoại lực. Trong quá trình hội nhập phải không ngừng sáng tạo, khai thác hiệu quả những lợi ích mang lại để phục vụ cho mục tiêu hiện đại hóa năng lực sản xuất.