Bạn vừa tìm kiếm một đôi giày chạy bộ trên Google, và chỉ 5 phút sau, hình ảnh đôi giày đó xuất hiện trên mọi trang báo điện tử bạn đọc hay Newsfeed Facebook của bạn. Đó không phải là phép thuật, cũng chẳng phải sự trùng hợp ngẫu nhiên. Đó là quyền năng của Cookies.
Tuy nhiên, thế giới kỹ thuật số đang rung chuyển. Với việc Google tuyên bố lộ trình khai tử Third-party Cookies trên Chrome và Apple siết chặt quyền riêng tư trên iOS, các chủ doanh nghiệp và Marketer đang đứng trước một kỷ nguyên không Cookies đầy biến động. Dữ liệu khách hàng sẽ thu thập ra sao? Quảng cáo bám đuổi (Retargeting) liệu có còn hiệu quả?
Tại Xuyên Việt Media, chúng tôi không xem đây là dấu chấm hết, mà là sự chuyển dịch tất yếu sang các giá trị bền vững hơn. Bài viết này sẽ là tài liệu chuyên sâu giúp bạn hiểu rõ bản chất Cookies là gì, cơ chế hoạt động và quan trọng nhất: Làm thế nào để doanh nghiệp sống khỏe khi luật chơi thay đổi.
Cookies là gì?
Cookies là một đoạn văn bản mà máy chủ web có thể lưu trên ổ cứng các thông tin mà người dùng đã truy cập trước đó dưới dạng cặp tên – giá trị (name-value). Bất kể vấn đề nào của chúng ta như sở thích, hành vi,.. cũng được công cụ này ghi nhớ, duy trì trạng thái đăng nhập và cung cấp những nội dung phù hợp nhất cho bạn vào lần tìm kiếm sau.
Mỗi khi chúng ta tải ứng dụng, hay tìm kiếm bất kỳ thông tin nào thì trình duyệt sẽ gửi Cookies để thông báo cho ứng dụng về hoạt động trước đó của mình. Vì thế mà ngay lập tức công cụ này sẽ đề xuất đến bạn những nội dung phù hợp trong lần truy cập sau.
Nếu các cá nhân hoặc doanh nghiệp tận dụng việc lưu trữ cookies trên trình duyệt sẽ là cơ hội tốt để chạy quảng cáo, xây dựng hệ thống gợi ý cho khách hàng của mình. Thậm chí chúng ta còn có thể coi nó như một hình thức Marketing sản phẩm/dịch vụ đến người dùng. Những thông tin trên đây đã giúp bạn hiểu được Cookies là gì rồi phải không?
Về mặt kỹ thuật, Cookies là những tệp văn bản nhỏ (text files) được website tạo ra và lưu trữ trên trình duyệt của người dùng khi họ truy cập trang web đó. Chúng đóng vai trò như một “thẻ căn cước kỹ thuật số” hoặc bộ nhớ ngắn hạn, giúp website nhận diện thiết bị của bạn trong những lần truy cập sau.
Hãy tưởng tượng bạn đi vào một quán cà phê quen. Nhân viên phục vụ nhớ tên bạn và biết bạn luôn uống “Bạc xỉu ít ngọt”. Cookies chính là trí nhớ của nhân viên phục vụ đó trên môi trường internet.
Cấu trúc cơ bản của một Cookie
Một file Cookie thường chứa các thông tin định danh cơ bản:
- Name-Value Pair: Tên và giá trị dữ liệu (Ví dụ: UserID=12345).
- Expiry Date: Thời hạn tồn tại của Cookie.
- Domain/Path: Phạm vi website mà Cookie có hiệu lực.
Lưu ý quan trọng: Cookies không phải là phần mềm gián điệp (Spyware) hay Virus. Bản thân chúng là các file text thụ động, không thể tự thực thi lệnh hay đánh cắp dữ liệu trong ổ cứng của bạn.
Có thể bạn quan tâm
Phân loại Cookies: Ranh giới giữa “Tiện ích” và “Theo dõi”
Không phải mọi Cookies đều giống nhau. Để xây dựng chiến lược Marketing hiệu quả, bạn bắt buộc phải phân biệt được hai loại hình chính dưới đây. Đây chính là mấu chốt của vấn đề bảo mật hiện nay.
1. First-party Cookies (Cookies bên thứ nhất)
Đây là loại Cookies “chính chủ”, được tạo ra bởi chính website mà người dùng đang truy cập.
- Chức năng: Giúp website vận hành trơn tru. Chúng ghi nhớ thông tin đăng nhập, cài đặt ngôn ngữ, hoặc giữ các món hàng trong giỏ hàng khi bạn chuyển sang trang khác.
- Mức độ rủi ro: Thấp và thường được coi là cần thiết. Nếu chặn loại này, trải nghiệm người dùng sẽ rất tệ (ví dụ: phải đăng nhập lại liên tục).
2. Third-party Cookies (Cookies bên thứ ba)
Đây là “kẻ tội đồ” đang bị các trình duyệt và nhà lập pháp nhắm tới. Loại Cookies này được tạo ra bởi một tên miền khác với trang web bạn đang truy cập – thường là các nền tảng quảng cáo (Ad Tech) như Google Ads, Facebook Pixel hay các dịch vụ theo dõi hành vi.
- Chức năng: Theo dõi lịch sử duyệt web của người dùng qua nhiều website khác nhau để xây dựng hồ sơ sở thích, từ đó phục vụ quảng cáo hướng đối tượng.
- Ví dụ: Bạn đọc báo tại trang A, nhưng Facebook đặt một Cookie tại đó để biết bạn quan tâm đến Bất động sản. Khi bạn về lại Facebook, quảng cáo căn hộ sẽ xuất hiện.
3. Session Cookies vs. Persistent Cookies
- Session Cookies (Cookies phiên): Chỉ tồn tại trong bộ nhớ tạm thời khi bạn đang lướt web. Khi đóng trình duyệt, chúng sẽ tự biến mất.
- Persistent Cookies (Cookies vĩnh viễn): Được lưu trong ổ cứng thiết bị cho đến khi hết hạn hoặc bị xóa thủ công. Đây là công cụ chính để các Marketer thực hiện việc ghi nhớ dài hạn hành vi người dùng.
Vai trò của Cookies trong Digital Marketing
Trước khi nói về sự sụp đổ của Cookies, chúng ta cần thừa nhận vai trò to lớn của chúng trong việc định hình ngành quảng cáo trực tuyến suốt hai thập kỷ qua.
Cá nhân hóa trải nghiệm người dùng (Personalization)
Nhờ Cookies, Amazon biết gợi ý cuốn sách bạn có thể thích, Netflix đề xuất bộ phim đúng gu. Tại Việt Nam, Tiki hay Shopee sử dụng công nghệ này để hiển thị trang chủ phù hợp với từng cá nhân, tăng tỷ lệ chuyển đổi (CR) đáng kể.
Remarketing và Retargeting (Tiếp thị lại)
Đây là ứng dụng mạnh mẽ nhất của Third-party Cookies. Khoảng 97% khách hàng truy cập website lần đầu sẽ rời đi mà không mua hàng. Cookies giúp doanh nghiệp “bám đuổi” tệp khách hàng này trên các nền tảng khác, nhắc nhở họ quay lại hoàn tất đơn hàng.
Đo lường và Phân tích (Analytics)
Google Analytics hay các công cụ đo lường sử dụng Cookies để đếm số lượng người dùng duy nhất (Unique Visitors), thời gian on-site và luồng hành vi (User Flow). Thiếu Cookies, các báo cáo này sẽ trở nên kém chính xác hơn rất nhiều.
Ưu điểm khi người dùng sử dụng Cookies là gì?
Sự có mặt của Cookies đang giúp cho người dùng có được những trải nghiệm duyệt web tuyệt vời, cụ thể như:
Cookies tạo ra sự thân thiện với người dùng
Người dùng có thể chọn tất cả những gì mình cần với công cụ này. Thậm chí kể cả khi trình duyệt web đã bị xóa phần lịch sử, bạn vẫn có thể tìm thấy các tệp văn bản cookies được lưu trữ trong ổ cứng và thực hiện các thao tác với chúng như khôi phục, chỉnh sửa,…
Marketing
Sử dụng cookies để đưa sản phẩm của mình tiếp cận đến khách hàng đang trở thành xu hướng được nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các trang thương mại điện tử ưu ái. Những thông tin mà bạn tìm kiếm cũng như vị trí địa lý sẽ được thu thập lại để dùng cho chiến dịch Marketing từ người bán. Vì vậy có thể coi cookies như một giải pháp góp phần giúp chúng ta nhanh chóng đạt mục tiêu doanh số.
Tính khả dụng
Chúng ta có thể chọn cài đặt Cookies ở chế độ khả dụng để lưu trữ thông tin trong một khoảng thời gian dài. Miễn là bạn không xóa chúng theo cách thủ công thì kể cả khi máy chủ bị lỗi vẫn có thể truy xuất dữ liệu mình cần từ công cụ này.
Tính tiện lợi của Cookies là gì?
Bên cạnh các tùy chọn duyệt website, Cookies cũng có khả năng ghi nhớ các thông tin liên quan đến biểu mẫu điền trên trang web (ví dụ như thông tin đăng nhập, giỏ hàng,..).
Vì vậy, mỗi khi chúng ta truy cập bất kỳ trang web nào thì các thông tin trong biểu mẫu sẽ được điền tự động. Tuy nhiên, người dùng có thể yên tâm là những dữ liệu liên quan đến bảo mật cá nhân như thông tin thẻ tín dụng, số tài khoản ngân hàng,… Cookies sẽ không lưu lại.
Giảm yêu cầu lên máy chủ
Tất cả dữ liệu liên quan đến người dùng luôn được lưu trữ trên ổ cứng mà không cần sử dụng bộ nhớ trong máy tính. Vì vậy mà bạn sẽ có thêm nhiều không gian hơn để tải các ứng dụng khác mà không lo bị thiếu dung lượng.
Cần lưu ý điều gì khi sử dụng Cookies là gì?
Mặc dù là một công cụ giúp cải thiện trình duyệt website, mang đến cho người dùng nhiều trải nghiệm tốt hơn nhưng Cookies vẫn còn tồn đọng một số hạn chế như:
- Cookies là một file tạm lưu trữ thông tin và các hoạt động của người sử dụng trên máy tính nên rất dễ bị hacker tấn công và đánh cắp thông tin vào mục đích xấu. Và những hậu quả mà nó gây ra chúng ta không thể lường trước được.
- Tất cả mọi thông tin của người dùng đều được Cookies lưu lại và không bị hạn chế số lượng. Tuy nhiên đây lại là nguyên nhân dẫn đến quá tải ổ cứng nếu chúng ta không xóa bớt lịch sử hoạt động của mình. Và điều này sẽ làm chậm quá trình tải trình duyệt của bạn.
- Ngoại trừ Internet Explorer, tất cả các trình duyệt khác chỉ cho phép lưu trữ tối đa 20 Cookies cho một trang web. Vì vậy, có thể một số thông tin sẽ không được đề xuất trong lần sau khi chúng ta truy cập lại vào website đó.
Tại sao Third-party Cookies đang bị “khai tử”?
Thuật ngữ “Cookiepocalypse” (Ngày tận thế của Cookie) đang ám ảnh giới Marketer. Nguyên nhân đến từ đâu?
Quyền riêng tư là ưu tiên hàng đầu
Người dùng ngày càng lo ngại về việc bị theo dõi ngầm. Các bê bối dữ liệu (như vụ Cambridge Analytica) đã khiến các chính phủ vào cuộc. GDPR (Châu Âu) và CCPA (California) yêu cầu các website phải xin phép người dùng rõ ràng trước khi thu thập Cookies. Đó là lý do bạn thấy các banner “Accept Cookies” xuất hiện dày đặc gần đây.
Động thái từ các ông lớn công nghệ
- Apple (Safari): Tính năng Intelligent Tracking Prevention (ITP) trên Safari và iOS 14+ đã chặn hầu hết Third-party Cookies và yêu cầu ứng dụng phải xin phép theo dõi (App Tracking Transparency).
- Mozilla (Firefox): Đã chặn theo dõi từ bên thứ ba mặc định.
- Google (Chrome): Dù đã trì hoãn nhiều lần, Google vẫn đang trong lộ trình loại bỏ Third-party Cookies trên Chrome (trình duyệt chiếm thị phần lớn nhất thế giới) để chuyển sang giải pháp Privacy Sandbox.
Chiến lược sinh tồn cho Doanh nghiệp thời kỳ “Post-Cookie”
Khi “vũ khí” theo dõi bên thứ ba bị tước bỏ, doanh nghiệp Việt cần làm gì? Xuyên Việt Media khuyến nghị các chiến lược chuyển đổi sau:
1. Tập trung tối đa vào First-party Data
Dữ liệu bên thứ nhất là tài sản quý giá nhất mà không ai có thể lấy đi. Thay vì phụ thuộc vào Facebook hay Google, hãy xây dựng kênh sở hữu (Owned Media) mạnh mẽ:
- Khuyến khích khách hàng để lại email/số điện thoại để nhận Ebook, Voucher.
- Xây dựng hệ thống CRM/CDP để quản lý dữ liệu khách hàng tập trung.
- Tăng cường các chương trình Membership, Loyalty App.
2. Đầu tư vào Contextual Targeting (Quảng cáo theo ngữ cảnh)
Thay vì theo dõi người dùng (họ là ai), hãy tập trung vào nội dung họ đang xem. Nếu người dùng đang đọc bài viết về “Cách chăm sóc da mụn”, hãy hiển thị quảng cáo sữa rửa mặt tại đó. Phương pháp này không cần Cookies để xâm phạm đời tư mà vẫn đảm bảo tính liên quan cao.
3. Content Marketing & SEO: Lối đi bền vững nhất
Khi không thể dùng kỹ thuật để “bám đuổi”, bạn phải dùng nội dung để “thu hút”. Đây là triết lý cốt lõi tại Xuyên Việt Media.
Việc xây dựng một hệ thống Thematic Content chất lượng, bao phủ toàn bộ hành trình khách hàng (Customer Journey) sẽ giúp thương hiệu xuất hiện tự nhiên khi khách hàng tìm kiếm giải pháp. Khách hàng đến từ SEO (Organic Search) thường có nhu cầu thực tế và tỷ lệ chuyển đổi cao hơn nhiều so với khách hàng bị ép xem quảng cáo.
4. Server-side Tracking
Thay vì dựa vào trình duyệt (Browser-side) để gửi dữ liệu về Facebook/Google, công nghệ Server-side (như Facebook Conversions API) cho phép máy chủ của website gửi dữ liệu trực tiếp. Điều này giúp vượt qua các rào cản chặn Cookies của trình duyệt và đảm bảo độ chính xác của dữ liệu đo lường.
Hướng dẫn người dùng quản lý Cookies
Nếu bạn đóng vai trò là người dùng thông thường và muốn bảo vệ quyền riêng tư, bạn có thể chủ động quản lý Cookies trên trình duyệt:
- Trên Chrome: Vào Cài đặt > Quyền riêng tư và bảo mật > Cookies và các dữ liệu khác của trang web. Tại đây bạn có thể chọn “Chặn cookie của bên thứ ba”.
- Chế độ ẩn danh (Incognito Mode): Khi duyệt web ở chế độ này, trình duyệt sẽ không lưu lại Cookies hay lịch sử sau khi bạn tắt cửa sổ.
- Xóa Cache và Cookies định kỳ: Giúp giải phóng bộ nhớ và ngăn chặn các trình theo dõi cũ hoạt động.
Lời kết
Cookies không xấu, chúng là nền tảng giúp Internet vận hành tiện lợi hơn. Tuy nhiên, việc lạm dụng Third-party Cookies để xâm phạm quyền riêng tư đã buộc cuộc chơi phải thay đổi.
Đối với các chủ doanh nghiệp, thông điệp rất rõ ràng: Đừng xây nhà trên đất người khác. Hãy giảm sự phụ thuộc vào dữ liệu vay mượn và bắt đầu vun đắp dữ liệu sở hữu (First-party Data) ngay hôm nay. Một chiến lược nội dung (Content Strategy) đủ sâu và rộng sẽ là nam châm hút khách hàng tự nhiên, bền vững hơn bất kỳ mã theo dõi nào.
Tin liên quan khác
